Web erişilebilirliği, bir web sitesinin görme, işitme, motor ya da bilişsel engeli olan kişiler dahil herkes tarafından kullanılabilmesidir; WCAG ise bunu sağlamak için W3C tarafından yayımlanan uluslararası teknik kılavuzdur.
Erişilebilir bir site, ekran okuyucu kullanan görme engelli bir ziyaretçinin menüde gezebildiği, yalnızca klavye kullanan birinin formu doldurabildiği, renk körü birinin hata mesajını fark edebildiği sitedir. WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), W3C'nin bu amaçla yayımladığı kılavuzdur; algılanabilir, çalıştırılabilir, anlaşılabilir ve sağlam olmak üzere dört ilkeye dayanır ve A, AA, AAA olmak üzere üç uyum seviyesi tanımlar. Uygulamada görsellere alternatif metin, yeterli renk kontrastı, klavyeyle gezilebilir yapı, anlamlı başlık hiyerarşisi ve form etiketleri gibi somut adımlar anlamına gelir.
İşletme sahibi için neden önemli
Erişilebilirlik hem bir sorumluluk hem de pratik kazançtır. Kamuya hizmet veren kurumlar için yasal gereklilik olabilir; özel işletmeler için ise daha geniş bir müşteri kitlesine ulaşmak demektir. Erişilebilir siteler genellikle herkes için daha kullanışlıdır: yüksek kontrast güneşte telefonu okunur kılar, düzgün başlık yapısı arama motorlarının sayfayı anlamasına yardım eder, klavye desteği güçlü kullanıcıların işini hızlandırır. Yani erişilebilirlik yatırımı SEO ve kullanıcı deneyimi yatırımıyla büyük ölçüde örtüşür.
Örnek
Bir belediye iştirakinin sitesinde başvuru formunun hata mesajları yalnızca kırmızı çerçeveyle gösteriliyordu; ekran okuyucu bunu duyurmuyor, renk körü kullanıcı fark etmiyordu. Düzenlemede her hata metinle yazıldı, alanla ilişkilendirildi ve odak otomatik olarak ilk hatalı alana taşındı. Değişiklik herkes için formu daha anlaşılır yaptı.
Sık yapılan hata
Erişilebilirliği yayına çıkmadan önce eklenen bir eklenti sanmaktır; sonradan takılan araç çubukları temel yapısal sorunları çözmez. İkinci hata, açık gri üzerine gri gibi düşük kontrastlı estetik tercihlerdir. Üçüncüsü, yalnızca otomatik tarayıcı sonucuna güvenmek; bu araçlar sorunların bir kısmını bulur, klavye ile gerçek deneme yapılması gerekir.
Teklif alırken sorulacak soru
Site hangi WCAG seviyesine göre hazırlanacak ve bu teslim öncesi nasıl doğrulanacak? Klavye ile gezinme ve ekran okuyucu testi yapılacak mı?
Sık sorulanlar
Türkiye'de web erişilebilirliği zorunlu mu?
Kamu kurumları için erişilebilirlik gereklilikleri bulunur; özel işletmeler için genel bir zorunluluk olmasa da WCAG AA seviyesi yaygın kabul gören hedeftir.
Erişilebilirlik sitenin görünümünü bozar mı?
Hayır. Yeterli kontrast, okunabilir yazı boyutu ve net odak göstergeleri iyi tasarımla çelişmez; çoğu zaman tasarımı daha düzenli hale getirir.
